آیابرخی ازتالیفات شیخ طوسی درحمله سلجوقیان نابود شده؟

تأمّلی در یک نقل تاریخی، آیا برخی از تألیفات شیخ طوسی در حمله سلجوقیان نابود شده است؟
محمدباقر ملکیان

بسیاری از تألیفات اصحاب امامیه، در گذشت زمان و به علل مختلف از بین رفته است، و امروزه از آنها جز اسمی بدست ما نرسیده است.
از دردناکترین بلایایی که بر سر این تألیفات آمده، حمله سلجوفیان به بغداد و به آتش کشیدن کتاب های شیعی توسط آنهاست.
در این باره عبارت یاقوت حموی را ملاحظه کنید: «وبها کانت خزانه الکتب التی وقفها الوزیر أبو نصر سابور بن أردشیر وزیر بهاء الدوله بن عضد الدوله ولم یکن فی الدنیا أحسن کتباً منها، کانت کلّها بخطوط الأئمّه المعتبره وأصولهم المحرّره. وحیث کان الوزیر سابور من أهل الفضل والأدب أخذ العلماء یهدون الیه مؤلّفاتهم فأصبحت مکتبته من أغنى دور الکتب ببغداد، وقد احترقت هذه المکتبه العظیمه فیما احترق من محال الکرخ عند مجی‏ء طغرل بیک‏ سنه ۴۴۷هـ».

در این میان ابن کثیر، از سوزاندن کتب شیخ طوسی خبر می‌دهد و می‌نویسد: «وکبست دار أبی جعفر الطوسی متکلّم الشیعه، وأحرقت کتبه ومآثره ودفاتره التی کان یستعملها فی ضلالته وبدعته! ویدعو إلیها أهل ملّته ونحلته، ولله الحمد»!

عداوت و بغضی که در کلام اوست چیز غریبی است، اما نه شیخ طوسی، که فهرست آثارش را در ترجمه خود در کتاب فهرست آورده وآن را در نجف نیز تکمیل نموده، ونه دیگرانی که به زندگی او پرداخته‌اند و تألیفات او را شمار کرده‌اند، هیچ یک از تألیفی که این گونه نابود شده باشد سخنی نگفته‌اند.
برخی از تألیفات شیخ طوسی (همانند بسیاری دیگر از آثار بزرگان شیعه، و چه بسا اوضاع شیخ بهتر از دیگران باشد) امروزه به دست ما نرسیده است، اما در هیچ گزارشی، این نقل ابن کثیر تأیید نشده است.
به نظر می‌رسد اگر سخن ابن کثیر درست باشد، تنها در مورد برخی از تألیفات شیخ باشد که قبل از سوزانده شدن، توسط مستنسخین، نسخه های متعدّد از آن تهیه شده است. و البته این که تألیفات شیخ طوسی، نسخ متعدّدی داشته باشد، برای کسی که شیخ الطائفه است بسیار محتمل است؛ والعلم عند الله سبحانه .